Таатта Баайаҕатыгар «Мандар Уус» кинигэ сүрэхтэннэ

Бүттүүн олоҕунан, үлэтинэн норуотугар сайдар-үүнэр саргылаах санааны сахпыт, сахалыы мындыр толкуйунан алгыстаах түөрэҕи түһэрбит, соргубутун түстээбит ытык киһибит Б. Ф. Неустроев  туһунан «Мандар Уус» кинигэ муус устар 14 күнүгэр Баайаҕаҕа сүрэхтэннэ.

2025 сыл бүтүүтэ «Айар» Борис Федорович  80 сааһын бэлиэтиир дьоро кэмин көрсө  кыһа салайааччыта А. В. Егоров  көҕүлээһининэн бу бырайыак оҥоһуллубута. Кыһа киэҥ араҥаҕа анаммыт таһаарыыларын эрэдээксийэтин сэбиэдиссэйэ, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ  Андросова Надежда Петровна В.Н.Луковцевы кытта утумнаахтык үлэлэһэн, көрөн-истэн,  кинигэ саха дьонугар дьоһун бэлэх буолан күн сирин көрдө. Оттон  РФ иитиигэ уонна үөрэҕириигэ бочуоттаах үлэһитэ, учууталлар учууталлара, СӨ үөрэх ситимин бочуоттаах бэтэрээнэ, Таатта улууһун, Баайаҕа нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, «Көмүлүөк күлүмэ» литературнай түмсүү кыттыылааҕа, литература кириитигэ, хоһоонньут Галина Иннокентьевна Неустроева кинигэни хомуйан, таҥан, бэйэтин көрүүтүн суруйан-бичийэн бэчээккэ бэлэмнээн киллэрбитэ .

Биһирэми Мандар Уус бэйэтэ бар дьонугар алгыстаах тылынан, Галина Иннокентьевнаҕа  истиҥник махтанан, аал уотун айах тутан арыйда.

Тэрээһини Баайаҕа бибилэтиэкэтин иһинэн үлэлиир «Көмүлүөк күлүмэ» литературнай түмсүү салайааччыта Александра Николаевна Кустурова  иилээн- саҕалаан ыытта. «Айар»  салайааччыта Август  Егоров, сэбиэдиссэй Надежда  Андросова кыһа үлэһиттэринээн анаан тиийэн кыттыыны ыллылар. Кинигэ матырыйаалын  хомуйбут, суруйбут Г.И. Неустроева,  Мандар Уус  кэргэнинээн Федора Борисовналыын, Россия Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ, литература кириитигэ, Мандар Уус академическай үлэлэрин тылбаасчыта Ольга Николаевна Макарова, мандаровед Маргарита Романовна Егорова  о.д.а.  литературнай түмсүү кыттыылаахтара, олохтоох оскуола кэлэктиибин, салалтатын, түмэл үлэһиттэрэ, нэһилиэк  олохтоохторо көхтөөхтүк кытыннылар. Бу тэрээһиҥҥэ улуус кииниттэн Ытык Күөлтэн улуус  култууратын,  Тааттатааҕы Норуот айымньытын дьиэтин салайааччыта  Сивцева Изабелла Александровна, Таатта улууһун үөрэҕин салаатын методическай отделын сэбиэдиссэйэ Дедюкина Мира Николаевна, И.А.Аргунов аатынан Кииннэммит бибилэтиэкэ сэбиэдиссэйэ Анна Константиновна Билюкина кэлэн истиҥ эҕэрдэ тылларын эттилэр. Бары өрө көтөҕүллэн, сонун санаалар этилиннилэр, саҥа бырайыактар торумнаннылар.

Август Васильевич: «... Былырыын саас Ньурба култууратын Далбар Хотуттарын кытары кэлэ сылдьан бу кинигэ туһунан кэпсэтии ыытан барбыппыт. Биһиги тылбытын ылынан кылгас кэм иһигэр элбэх үлэни ыыппыт, кинигэ тахсыытыгар төһүү күүһүнэн буолбут Галина Иннокентьевнаҕа уонна “Көмүлүөк күлүмэ”  литературнай түмсүү чилиэттэригэр көмөҕүт, өйөбүлгүт иһин истиҥник махтанабыт! Бэчээккэ бэлэмнээччи  тылы-өһү бэккэ баһылаабыт, айа-тута үөрүйэх киһи этиибитин ылынан ис сүрэҕиттэн кыһаллан үлэлээбитин түмүгэр кинигэ дьон сэҥээриитин, биһирэбилин ылла. Национальнай кыһаҕа тахсар Мандар Уус кинигэлэрэ дьоҥҥо-сэргэҕэ тиийэллэригэр мэлдьи да Баайаҕа дьоно-сэргэтэ ахтыы биэрэн, суруйан, хомуйан улахан көмө-тирэх буоларгытын хайгыыбыт, махтанабыт. Бу кинигэ Мандар Уус чэпчэкитэ суох олоҕо уонна ураты суолталаах, киэҥ өрүттээх үлэтэ өссө ордук өйдөнөрүгэр,  сыаналанарыгар,  сурукка-бичиккэ тиһиллэн, үйэлэргэ умнуллубат устуоруйа кэрэһитэ буолан кэнчээри ыччаттарбытыгар үтүө холобур буолуоҕа...» -- диэн эттэ.

Надежда Андросова « Баайаҕа духуобунай өттүнэн олус сайдыылаах нэһилиэк диэн сыаналыыбын. Үүнэр көлүөнэҕэ анаан нэһилиэктэрин устуоруйатын, олохтоох дьоннорун-сэргэлэрин туһунан үгүс кинигэлэри бэлэмнээн, суруйан, утумнаахтык дьарыктанан, үйэлэргэ үйэтитэр, кэпсиир үтүө үгэстээхтэр...» -- диэтэ.

 

Баайаҕа нэһилиэгэр Суорун Омоллоон кэс тылынан Мандар Уус  идеятынан, салайыытынан, эскиистэринэн оҥоһуллубут, өрөспүүбүлүкэҕэ суос-соҕотох Туос Моҕол Ураһа баар. Ону таһынан иистэри-уустары үөрэтэр, уһаннарар, сайыҥҥы оскуолалаах Мандар кыһата, «Мандар Уус» саха олоҕун-дьаһаҕын көрдөрөр кэлим түмэл үлэлии тураллар. Бу Мандар кыһата, түмэл, Моҕол ураһа олоххо киирэллэригэр элбэх өйүн-санаатын, сыратын уурбут Баайаҕа урукку баһылыгын Романов Роман Романовиһы биир дойдулаахтара санаан-ахтан аһардылар, кини өҥөтө үгүһүн бэлиэтээтилэр.

Борис Федорович үлэтин, олоҕун сырдатар элбэх кинигэ таҕыста. Ол курдук, кини туһунан 1998 сыллаахха Н. А. Аржакова-Иванова «Сойуппат сыдьаана Мандар Уус-Борис Неустроев» кинигэни суруйбута, 2007 с. кыраайы үөрэтээччи Т.И. Андросова көҕүлээһининэн биир дойдулаахтар «Мандар Уус» диэн кинигэни хомуйан таһаарбыттара. 2015 с. Вячеслав Яроев, Н.И. Егоров-Баайаҕыын «Мандар Уус» диэн хаартысканан альбом-кинигэ оҥорбуттара. Борис Федорович «Барҕа санаам, сүбэ тылым» кинигэтэ бэтэрээн учууталлар көмөлөрүнэн 2017 с. тахсыбыта. Оттон 80 үбүлүөйдээх сааһыгар анаан, «Айар» кыһа «Мандар Уус» кинигэтин таһынан, «Ойуу тылбыт. Айыы тылбыт» аккырыыкка кэмпилиэгин, Мандар Уус алгыстаах халандаарын бэчээттээтэ, ону сэргэ Гаврил Андросов көҕүлээһининэн «Саха сирин суруйааччылара» ассоциация салайааччыта Олег Сидоров «Жизнь замечательных людей» сиэрийэнэн кинигэ таһаарда, биир дойдулаахтара Семен Винокуров, Иннокентий, Иван Андросовтар, Яна Винокурова «Биһиги Барыыспыт» диэн хаартысканан дьүһүйэн фотоальбом оҥордулар, «Улуу айаннар» бырайыак чэрчитинэн режиссер Дмитрий Никонов «Айанньыт» документальнай киинэни Мандар Уус «Кэриим айан» кинигэтигэр олоҕуран уһулла.

«Айар»  таһаарыыларыттан «Үйэ бастыҥ кинигэтэ» үрдүк ааты сүкпүт «Саха ойуута-бичигэ = Узоры и орнаменты саха» бэһис төгүлүн хос бэчээттэнэн, бу ый бүтүүтэ Казахстаҥҥа Астана куоракка буолаары турар кинигэ быыстапкатыгар сүрэхтэниэҕэ. Бу кинигэ Аан дойдуга, Арассыыйаҕа, Сибиир уонна Уһук Илиҥҥи эрэгийиэннэргэ, өрөспүүбүлүкэҕэ  ыытыллыбыт куонкурустарга үрдүк анал ааттары ылан турардаах. Ол курдук 2023 с., РФ култуурунай нэһилиэстибэ сылыгар, Россия биэс бастыҥ кинигэлэрин кэккэлэригэр киирэн кыһыл көмүс дьупулуомунан наҕараадаламмыта. Оттон «Саха быһаҕа=Якутский нож» кинигэтэ маркетплейстэр нөҥүө Россияҕа  тарҕанар.   

«Моҕол Ураһа=Могол Ураса» кинигэ Баайаҕа Томторугар Туос Моҕол Ураһа тутуллуутугар көмө-тирэх буолбута.

«Нет пророка в своем отечестве» диэн тыллары баайаҕалар мэлдьэһэн, биһиги Мандар Уустаахпыт, «Мандар Барыыстаах буолан барыстаахпыт» дииллэр. Кырдьык даҕаны, Таатта, Баайаҕа сиригэр саха омук култууратын үйэтитэр ытык миссиялаах ураты киһи төрөөн, кэлэр көлүөнэҕэ күндү бэлэҕи уунар кыахтаахпытыттан үөрэбит.

Мандар Уус туһунан кинигэлэри ааҕыҥ, алгыс тылларын ылыныҥ, норуоппут духуобунай баайын иҥэриниҥ.