«АЙЫЫЛАРТАН АНАТЫЫЛААХ, ҮӨҺЭТТЭН ЭТИТИИЛЭЭХ ЧУГДААРА ХОТУН» КИНИГЭ СҮРЭХТЭНИИТЭ УЙГУ БАЛАҔАНЫГАР!

Бэс ыйын 26 күнүгэр Дьокуускай куоракка «Уйгу балаҕана» култуура уонна сынньалаҥ киинигэр ураты үөрүүлээх түгэн буолла – айылҕаттан айдарыылаах ытык киһи, норуот эмчитэ, көрбүөччү, арчыһыт М.И. Григорьева-Чугдаара Хотун «Айыылартан анатыылаах, үөһэттэн этитиилээх Чугдаара Хотун» кинигэтин сүрэхтэниитэ ыытылынна. 

Толору сахалыы астаах сандалы тула, итии чэйдээх үөрүүлээх тэрээһиҥҥэ Матрена Григорьева-Чугдаара Хотун аймах-билэ дьоно-сэргэтэ, үөлээннээхтэрэ, үгүс сылларга алтыспыт, бииргэ үлэлээбит кэллиэгэлэрэ, кини үлэтин сэргээччилэрэ тоҕуоруһа муһуннулар.

Бу – кини элбэх кыһалҕалаах дьону кытта алтыһан, көмөлөһөн кэлбит үлэтигэр олоҕуран суруллубут, саҥа күн сирин көрбүт дьоһун кинигэ. Уон сыл анараа өттүгэр «Айылҕаттан аналлаах Чугдаара Хотун» диэн алгыстаах чуорааннаах дьоҕус кинигэни суруйааччы Галина Нельбисова бэчээккэ бэлэмнээбитэ. Ол үлэ салгыытынан Алтана Артемьева суруйбут саҥа кинигэтэ буолла. Чугдаара Хотун бэйэтэ бэлиэтээбитинэн: «Кинигэбит хас эмэ түһүмэхтээх. Ол түһүмэхтэргэ күлүүс тылларым бааллар. Онон ааҕааччы хас түһүмэҕи ааҕан истэҕин аайы, туруктара сыыйа баайа көнөн, тупсан, көмөнү ылар кыахтаахтар».

Сүрэхтэниини иилээн-саҕалаан эрэдээксийэ сэбиэдэссэйэ Надежда Андросова ыытта. Тэрээһини Чугдаара Хотун кынат кыргыттарын кытта алгыс этэн арчылааһынынан саҕаланна. Ол кэннэ көмүлүөк оһоххо аал уот оттуллан, В. Ноев аатынан «Иэйии» Алтаннааҕы култуура киинин салайааччыта Альберт Неустроев алгыс тылын эттэ. Салгыы кэлбит ыалдьыттар бэйэлэрин үтүө тылларын анаатылар. Хас биирдии тыл эппит киһиэхэ Чугдаара Хотун истиҥ тылын, алгыһын этэн, бэлэх уунна.

Үгүс киһи санаатын үллэһиннэ, махталларын тиэртилэр:

• Август Егоров – «Айар» кыһа салайааччыта: «Бу саҥа кинигэни дьон-сэргэ биһириэҕэр, сыттыка укта сылдьан туһанар, эмтэнэр, сүбэ-соргу ылар кинигэтэ буолуоҕар биһиги саарбахтаабаппыт. Кинигэ биир ураты кэрэхсэбиллээҕэ диэн Чугдаара Хотун саха итэҕэлин, төрүт үгэстэрин, сиэрин-туомун, олоххо үөрүйэҕин туһунан олус үчүгэйдик, тиийимтиэтик быһаарар. Итини сэргэ кини олус туһалаах, наадалаах сүмэлээх сүбэлэрэ, анаарыылара, быһаарыылара, билиҥҥи кэмҥэ киһи хайдах бэйэтин доруобуйатын харыстанара уонна айылҕабыт биэрбит баайынан-дуолунан эмтэнэрэ – бу барыта билиҥҥи кэмҥэ олус суолталаахтар. Бу кинигэни төһөнөн элбэх киһи ааҕар, соччонон элбэх киһиэхэ күүс-көмө буолуо этэ».

• Алтана Артемьева – бу кинигэни хомуйан оҥорбут, суруйбут, бэчээккэ бэлэмнээбит, Чугдаара талба талаанын, ураты аналын туһунан кэрэхсэбиллээхтик кэпсиир, араас ыарахан ыарыыны эмтиир, уустук кыһалҕаны быһаарар, көнө суолга сирдиир сүдү күүһүн, мындыр санаатын, үтүө майгытын сырдатар киһи. 

• Александр Артемьев – өр сылларга Амма улууһун баһылыгынан үлэлээбит, «Саха ынаҕа» генопуонда судаарыстыбаннай тэрилтэ салайааччыта, СӨ норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ.

• Николай Карамзин – Амма улууһун «Алтан нэһилиэгэ» тыа сирин түөлбэтин баһылыга.

• Зиновий Игнатьев – Мэҥэ Хаҥалас улууһун Ытык Сүбэтин салайааччыта, алгысчыт, түсчүт, Чугдаараттан тус олоҕор, дьоннуун алтыһарыгар, алгыс көтөҕөрүгэр сүбэ-ама ылбыт киһи. 

• Константин Борисов – СӨ норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ.

• Валерий Луковцев-Дьурустаан – кыһа салайааччытын солбуйааччы, кинигэ эрэдээктэрэ.

• Уус Алдан Майаҕаһыттан кинигэ дьоруойун хаан аймахтара.

• Татьяна Жиркова – национальнай гимназия «Олох үөрэҕэ» киинин салайааччыта, норуот үөрэҕин тарҕатааччы.

• Наталья Бубякина – «Амма олоҕо» хаһыатыттан СӨ бэчээтин туйгуна, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ.

• Татьяна Атласова – Амма улууһун «Алтан нэһилиэгэ» тыа сирин түөлбэтин баһылыгын солбуйааччы.

• Валентина Неустроева – Амматааҕы кииннэммит библиотека салаатыттан.

• Мария Егорова-БаайХаана Баатровна – Дьокуускай куоракка олорор урбаанньыт, ресторатор.

• Петр Александров – СӨ Ис дьыала министиэристибэтин тус састаабын кытта үлэҕэ салаатын начаалынньыгын солбуйааччы.

• Айсэн Кожуров – СӨ Быыһыыр сулууспатын үлэһитэ.

• Амма Сатаҕайыттан Чугдаара Хотун дьүөгэлэрэ, доҕоро Иван Адамов.

• Матрена Ивановна аймахтара: Иван Рожин уонна Лейла Джаброиловна, Инна уонна Саша Стручковтар. Амма олохтоохторо Майя, Георгий-Дьулус Уус (быһах, хомус ууһа, урбаанньыт) Олесовтар. Дмитрий Николаевич аймаҕа: урбаанньыт Наталья Дьячковская-Аммосова. 

Матрена Ивановна Уус Алдантан силистээх-мутуктаах ытык сиригэр Аммаҕа алгыстаах Алтаҥҥа кийиит буолан кэлиэҕиттэн ыйыллыбыт бото-болдьоҕо туолан, үөһэттэн өр сыллаах уһуйуллууну, тургутууну ааһан, дьону эмтии-томтуу, үөрэтэ-такайа сылдьар. Аҕата, кэргэнэ, убайа, сиэн быраата балаҕан тутан, аны эмтэммит дьон махталын биллэрэн иккис балаҕаны тутан биэрэннэр, билигин олохтоохтук оҥостон үлэлиир-хамныыр. Кинигэ ааҕааччыларга чугас буолан, элбэххэ үөрэтэн, өй-санаа арчытын бэлэхтиэҕэ диэн эрэнэбит. Чугдаара Хотуҥҥа үйэлэри туоруур айымньытын кытта дириҥ махталбытын тиэрдэбит!